Wojna na Ukrainie to śmierć niewinnych ludzi, ogrom cierpienia i liczne zbrodnie. Celem rosyjskiego agresora jest wyniszczenie okupowanego państwa, co oznacza również wyniszczenie ukraińskiej kultury oraz jednoczącej ten kraj tożsamości narodowej. Głównym zadaniem ukraińskich muzealników jest ochrona i ratowanie cennych zbiorów, które przy właściwej narracji tworzą filary świadomości społecznej.  Zamknięto instytucje kultury na Ukrainie dla zwiedzających, co nie świadczy o ich zamknięciu na historię kreującą nowe realia najbliższej przyszłości. Są to niezwykle trudne wyzwania dla pracowników tych instytucji, które niejednokrotnie wymagają narażenia własnego życia. Rujnowanie i burzenie dziedzictwa Ukrainy to również rujnowanie dorobku ludzkości, dlatego kluczowa jest współpraca międzynarodowa.

Foto: Pavel Dorogoy / AP Photo

Ukraińscy muzealnicy bronią cennych zbiorów

W obliczu wojny zamknięto wszelkie muzea na terenie Ukrainy. Pracownicy tych instytucji starają się zabezpieczyć eksponaty na tyle, na ile jest to możliwe. Zbiory przenoszone są do podziemnych magazynów i schronów, a nad nimi stale ktoś czuwa w obawie przed złodziejami i dywersantami. Na zniszczenie narażone są zarówno małe lokalne muzea nieprzystosowane do takich okoliczności oraz duże, nowoczesne budynki muzealne wyposażone w dobrze odizolowane magazyny. Zabytkowe budynki mogą być lada dzień całkowicie zrównane z ziemią, co więcej wiele z nich już zostało nieodwracalnie zniszczonych. W rezultacie działania pracowników muzeów ograniczają się głównie do zabezpieczania zbiorów. Dr Fedir Androshchuk, dyrektor Narodowego Muzeum Historii Ukrainy, w liście przekazał, że udało się zdemontować i zabezpieczyć główne ekspozycje w Winnicy, Żytomierzu, Sumach i Czernihowie. Ponadto Androshchuk zaznaczył, że sukces ten zawdzięcza pracownikom tych muzeów, którzy zamiast uciekać z rodziną przed wojną pozostali i pomogli przy demontowaniu stałej ekspozycji.

Współpraca międzynarodowa kluczem skutecznej ochrony zabytków?

Zagrożone są nie tylko muzea i galerie sztuki, ale również obiekty sakralne, zespoły pałacowe, archiwa, cmentarze oraz groby wojenne. Jednym ze środków skutecznej ochrony dziedzictwa w czasie konfliktu zbrojnego jest digitalizacja, prowadzenie rejestrów oraz ciągła dokumentacja zniszczeń wojennych. W ramach utworzonego Komitetu Pomocy Muzeom Ukrainy jedna z polskich instytucji muzealnych zadeklarowała dostarczenie sprzętu cyfrowego do ukraińskich muzealników niezbędnych w sporządzeniu pełnej dokumentacji.  Sekretariat Komitetu znajduje się w siedzibie Muzeum Powstania Warszawskiego,  a jego głównym celem i zadaniem jest walka o zachowanie dziedzictwa kulturowego Ukrainy poprzez bezpośrednią współpracę z ukraińskimi instytucjami kultury.

Przygotowania Lwowa

Mieszkańcy Lwowa już od ponad tygodnia szykują się na możliwe odparcie napaści Rosjan. Chronią również wartość zabytkową miasta, którego staromiejski układ wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1998 r. Służby konserwatorskie z pomocą mieszkańców Lwowa zabezpieczają pomniki i usuwają zdobienia z zabytkowych świątyń w razie ewentualnych ostrzałów. Niektóre unikatowe rzeźby owinięto materiałami ogniotrwałymi, a witraże osłonięto ekranami ochronnymi.

Foto: Europa Press News / Contributor

Sale lwowskich teatrów nadal pełne ludzi? 

Lwowskie teatry przeorganizowały swoją działalność i aktualnie pełnią rolę schronów dla ludzi z całej Ukrainy. Głównie są to mieszkańcy bombardowanych miast, m.in.: Kijowa, Czernihowa, Charkowa. Niegdyś sale pełne ludzi aktywnie uczestniczących w życiu kulturalnym Lwowa dziś niosą pomoc humanitarną potrzebującym. Dla większości jest to miejsce tymczasowe, a ich destynacja to kraje europejskie w tym Polska. 

Autor: Paulina Kiszczak